6 Nisan 1949 tarih ve 9119
Sayılı Bakanlar Kurulu ile "İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin Resmi
Gazete ile yayınlanması yayımdan sonra okullarda ve diğer eğitim
müesseselerinde okutulması ve yorumlanması ve bu Beyanname hakkında radyo ve
gazetelerde münasip neşriyatta bulunulması" kararlaştırılmıştır.
Bakanlar Kurulu Kararı 27
Mayıs 1949 tarih ve 7217 Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanmıştır.
Birleşmiş
Milletler Genel Kurulu;
İnsanlık
topluluğunun bütün bireyleriyle kuruluşlarının bu Bildirgeyi her zaman göz
önünde tutarak eğitim ve öğretim yoluyla bu hak ve özgürlüklere saygıyı
geliştirmeye, giderek artan ulusal ve uluslararası önlemlerle gerek üye
devletlerin halkları ve gerekse bu devletlerin yönetimi altındaki ülkeler
halkları arasında bu hakların dünyaca etkin olarak tanınmasını ve
uygulanmasını sağlamaya çaba göstermeleri amacıyla tüm halklar ve uluslar
için ortak ideal ölçüleri belirleyen bu İnsan Hakları Evrensel Bildirgesini
ilan eder.
Madde 1
Bütün insanlar
özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler,
birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.
Madde 2
Herkes, ırk,
renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya başka bir görüş, ulusal veya sosyal
köken, mülkiyet, doğuş veya herhangi başka bir ayrım gözetmeksizin bu
Bildirge ile ilan olunan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden
yararlanabilir. Ayrıca, ister bağımsız olsun, ister vesayet altında veya
özerk olmayan ya da başka bir egemenlik kısıtlamasına bağlı ülke yurttaşı
olsun, bir kimse hakkında, uyruğunda bulunduğu devlet veya ülkenin siyasal,
hukuksal veya uluslararası statüsü bakımından hiçbir ayrım
gözetilmeyecektir.
Madde 3
Yaşamak, özgürlük
ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4
Hiç kimse kölelik
veya kulluk altında bulundurulamaz, kölelik ve köle ticareti her türlü
biçimde yasaktır.
Madde 5
Hiç kimseye
işkence yapılamaz, zalimce, insanlık dışı veya onur kırıcı davranışlarda
bulunulamaz ve ceza verilemez.
Madde 6
Herkesin, her
nerede olursa olsun, hukuksal kişiliğinin tanınması hakkı vardır.
Madde 7
Herkes yasa
önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasanın korunmasından eşit olarak
yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin bu Bildirgeye aykırı her türlü ayrım
gözetici işleme karşı ve böyle işlemler için yapılacak her türlü kışkırtmaya
karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8
Herkesin anayasa
yada yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı yetkili
ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.
Madde 9
Hiç kimse keyfi
olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.
Madde 10
Herkesin, hak ve
yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine bir suç yüklenirken, tam bir
şekilde davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakça ve açık
olarak görülmesini istemeye hakkı vardır.
Madde 11
1. Kendisine bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm
güvencelerin tanındığı açık bir yargılama sonunda, yasaya göre suçlu olduğu
saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
2. Hiç kimse
işlendiği sırada ulusal yada uluslararası hukuka göre bir suç oluşturmayan
herhangi bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun
işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12
Kimsenin özel
yaşamına, ailesine konutuna ya da haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz,
şeref ve adına saldırılamaz.
Herkesin bu gibi
karışma ve saldırılara karşı yasa tarafından korunmaya hakkı vardır.
Madde 13
1. Herkesin bir devletin toprakları üzerinde serbestçe dolaşma ve oturma
hakkı vardır.
2. Herkes , kendi
ülkesi de dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeden ayrılmak ve ülkesine
yeniden dönmek hakkına sahiptir.
Madde 14
1. Herkesin zulüm altında başka ülkelere sığınma ve sığınma olanaklarından
yararlanma hakkı vardır.
2. Gerçekten
siyasal nitelik taşımayan suçlardan veya Birleşmiş Milletlerin amaç ve
ülkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma durumunda bu haktan
yararlanılamaz.
Madde 15
1. Herkesin bir yurttaşlığa hakkı vardır.
2. Hiç kimse
keyfi olarak yurttaşlığından veya yurttaşlığını değiştirme hakkından yoksun
bırakılamaz.
Madde 16
1. Yetişkin her erkeğin ve kadının, ırk, yurttaşlık veya din bakımlarından
herhangi bir kısıtlamaya uğramaksızın evlenme ve aile kurmaya hakkı vardır.
2. Evlenme
sözleşmesi, ancak evleneceklerin özgür ve tam iradeleriyle yapılır.
3. Aile,
toplumun, doğal ve temel unsurudur, toplum ve devlet tarafından korunur.
Madde 17
1. Herkesin tek başına veya başkalarıyla ortaklaşa mülkiyet hakkı vardır.
2. Hiç kimse
keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18
Herkesin düşünce,
vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır.
Bu hak, din veya
topluca, açık olarak ya da özel biçimde öğrenim, uygulama, ibadet ve dinsel
törenlerle açığa vurma özgürlüğünü içerir.
Madde 19
Herkesin düşünce
ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak düşüncelerinden dolayı rahatsız
edilmemek, ülke sınırları söz konusu olmaksızın, bilgi ve düşünceleri her
yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkını gerekli kılar.
Madde 20
1. Herkesin silahsız ve saldırısız toplanma, dernek kurma ve derneğe katılma
özgürlüğü vardır.
2. Hiç kimse bir
derneğe girmeye zorlanamaz.
Madde 21
1. Herkes, doğrudan veya serbestçe seçilmiş temsilciler aracılığı ile
ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
2. Herkesin
ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak yararlanma hakkı vardır.
3. Halkın iradesi
hükümet otoritesinin temelidir. Bu irade, gizli veya serbestliği sağlayacak
benzeri bir yöntemle genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak ve belirli
aralıklarla tekrarlanacak dürüst seçimlerle belirlenir.
Madde 22
Herkesin,
toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla
ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütlenmesine ve
kaynaklarına göre, herkes onur ve kişiliğinin serbestçe gelişim için gerekli
olan ekonomik, sosyal ve kültürel haklarının gerçekleştirilmesi hakkına
sahiptir.
Madde 23
1. Herkesin çalışma, işini serbestçe seçme, adaletli ve elverişli koşullarda
çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2. Herkesin,
herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.+
3. Herkesin
kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gerekirse her türlü sosyal
koruma önlemleriyle desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir
ücrete hakkı vardır.
4. Herkesin
çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkı vardır.
Madde 24
Herkesin
dinlenmeye, eğlenmeye, özellikle çalışma süresinin makul ölçüde
sınırlandırılmasına ve belirli dönemlerde ücretli izne çıkmaya hakkı vardır.
Madde 25
1. Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim,
konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık,
dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim
sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2. Anaların ve
çocukların özel bakım ve yardım görme hakları vardır.
Bütün çocuklar, evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal
güvenceden yararlanırlar.
Madde 26
1. Herkes eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim
aşamasında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim
herkese açıktır. Yüksek öğretim, yeteneklerine göre herkese tam bir
eşitlikle açık olmalıdır.
2. Eğitim insan
kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarıyla temel özgürlüklere saygıyı
güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim, bütün uluslar, ırklar ve dinsel
topluluklar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş
Milletlerin barışı koruma yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
3. Çocuklara
verilecek eğitimin türünü seçmek, öncelikle ana ve babanın hakkıdır.
Madde 27
1. Herkes toplumun kültürel yaşamına serbestçe katılma, güzel sanatlardan
yararlanma, bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına
sahiptir.
2. Herkesin
yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve
manevi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28
Herkesin bu
Bildirgede öngörülen hak ve özgürlüklerin gerçekleşeceği bir toplumsal ve
uluslararası düzene hakkı vardır.
Madde 29
1. Herkesin, kişiliğinin serbestçe ve tam gelişmesine olanak veren topluma
karşı ödevleri vardır.
2. Herkes
haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden yararlanırken, başkalarının hak ve
özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve
demokratik bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refahın
gereklerinin karşılanması amacıyla yalnız yasayla belirlenmiş sınırlamalara
bağlı olur.
3. Bu hak ve
özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı
olarak kullanılamaz.
Madde 30
Bu bildirgenin
hiçbir kuralı, herhangi bir devlet, topluluk veya kişiye, burada açıklanan
hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir
girişimde veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.
